Sau khi kinh thành Huế thất thủ năm 1885, vua Hàm Nghi đã ban Chiếu Cần Vương, kêu gọi nhân dân cả nước đứng lên chống Pháp. Hưởng ứng lời hiệu triệu ấy, các sĩ phu yêu nước như Đinh Công Tráng, Phạm Bành, Hoàng Bật Đạt, Tống Duy Tân… đã chọn vùng đất Ba Đình làm căn cứ địa kháng chiến² . Ba làng Mỹ Khê, Thượng Thọ và Mậu Thịnh đã sẵn sàng nhường nhà cửa, ruộng vườn để xây dựng thành lũy. Những vật liệu dân dã như tre, bùn, rơm được tận dụng sáng tạo để hình thành nên một hệ thống phòng thủ kiên cố. Nhờ địa hình thuận lợi và tinh thần chiến đấu bền bỉ, căn cứ Ba Đình từng được ví như “pháo đài bất khả xâm phạm”, buộc thực dân Pháp phải huy động lực lượng lớn cùng khí tài hiện đại để đối phó. Đỉnh điểm của cuộc khởi nghĩa là trận đánh ngày 20/1/1887. Dù đối mặt với chênh lệch lớn về quân số và vũ khí, nghĩa quân vẫn chiến đấu anh dũng. Khi tình thế trở nên bất lợi, các thủ lĩnh đã chủ động rút lui về căn cứ Mã Cao để tiếp tục kháng chiến³. Cuộc khởi nghĩa khép lại, nhưng tinh thần Ba Đình vẫn sống mãi trong lòng dân tộc.

Tên gọi “Ba Đình” không dừng lại ở một địa danh lịch sử. Hơn nửa thế kỷ sau, vào ngày 2/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chọn Quảng trường Ba Đình (Hà Nội) để đọc bản Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa⁴. Đây không chỉ là sự tiếp nối về địa lý, mà còn mang tầm vóc tư tưởng: từ một khởi nghĩa từng bị vùi dập trong khói lửa, Ba Đình đã “tái sinh” như một biểu tượng thiêng liêng của khát vọng độc lập - tự do⁵. Ngày nay, Quảng trường Ba Đình là nơi đặt Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh - trái tim của Thủ đô và của cả dân tộc.

Tại Bảo tàng Thanh Hóa, không gian trưng bày về cuộc khởi nghĩa Ba Đình là điểm nhấn quan trọng trong hành trình tìm hiểu lịch sử tỉnh nhà. Những hiện vật quý giá như Chiếu Cần Vương, Trống lệnh, chiếc Mai sắt đào hào đắp lũy, hay hình ảnh người nữ nghĩa quân bị bắt vẫn hiên ngang đối mặt kẻ thù… mang đến trải nghiệm chân thực, xúc động cho người xem⁶. Đây không chỉ là tư liệu lịch sử mà còn là “ngọn lửa” truyền cảm hứng cho thế hệ trẻ, giúp họ hiểu hơn về những hy sinh to lớn để có được nền độc lập hôm nay.

Hướng đến kỷ niệm 80 năm Quốc khánh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (2/9/1945 - 2/9/2025), Bảo tàng Thanh Hóa tổ chức chuyên đề trưng bày đặc biệt với chủ đề “80 năm - Từ mùa thu ấy”.

Chuyên đề giới thiệu nhiều tài liệu, hình ảnh lịch sử quý giá gắn liền với hành trình đấu tranh giành độc lập dân tộc. Hình thức trưng bày trực quan, sinh động tại khuôn viên Bảo tàng thu hút đông đảo học sinh, sinh viên và du khách trong và ngoài tỉnh đến tham quan, tìm hiểu. Hình ảnh các bạn trẻ hào hứng lưu lại khoảnh khắc bên những tư liệu lịch sử cho thấy sự lan tỏa mạnh mẽ của giá trị truyền thống trong đời sống hôm nay.

Từ ánh lửa Ba Đình năm xưa đến tiếng vang của bản Tuyên ngôn Độc lập năm 1945 và chặng đường 80 năm dựng xây đất nước, mỗi người Việt Nam, đặc biệt là thế hệ trẻ cần tự hỏi: mình sẽ làm gì để tiếp nối và lan tỏa tinh thần ấy? Việc giáo dục lịch sử không chỉ nằm trong sách vở, mà cần được thực hiện bằng hình thức gần gũi, trực quan, sống động - mà các bảo tàng địa phương như Bảo tàng Thanh Hóa đang thực hiện rất hiệu quả. Qua đó, thế hệ trẻ không chỉ tiếp nhận kiến thức lịch sử mà còn học được tinh thần trách nhiệm, lòng yêu nước, và ý chí vươn lên.

Ba Đình hôm nay không chỉ là một cuộc khởi nghĩa, một quảng trường, hay một khu di tích. Đó là biểu tượng của một dân tộc bất khuất, biết đứng dậy sau những thử thách, luôn giữ vững lý tưởng độc lập và tự do.

 

 

 

 

Lê Thị Hường- Phòng Sưu tầm