`

396 người đang online

Các phát hiện mới trong cuộc thăm dò di chỉ Hoa Lộc, xã Hoa Lộc, huyện Hậu Lộc năm 2017

Đăng ngày 08 - 11 - 2019

Xã Hoa Lộc nằm ở phía Đông của huyện Hậu Lộc, phía Đông giáp các xã Hưng Lộc và Minh Lộc; phía Nam giáp xã Phú Lộc; phía Tây giáp các xã Thịnh Lộc và Tuy Lộc; phía Bắc giáp xã Liên Lộc. Di chỉ Hoa Lộc (còn có tên gọi là Cồn Sau Chợ) thuộc địa phận thôn 7 nay là thôn 6, xã Hoa Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa.

Các di chỉ văn hóa Hoa Lộc phân bố trên các đồi cát cao chạy dài ven biển bắc Thanh Hoá, từ huyện Hậu Lộc đến huyện Nga Sơn. Văn hóa Hoa Lộc nằm cùng bình tuyến và có mối quan hệ giao lưu văn hoá với các văn hoá sơ kì đồ đồng khác ở vùng Trung bộ và Bắc bộ Việt Nam là văn hóa Phùng Nguyên, văn hóa Hạ Long và nhóm di tích văn hóa Cồn Chân Tiên, Mả Đống.

Di chỉ khảo cổ học Hoa Lộc, được phát hiện cuối tháng 11/1973, khai quật lần thứ nhất năm 1974 (200m2), khai quật lần 2 năm 1975 (200m2), khai quật lần thứ 3 năm 1976, khai quật lần 4 năm 1982 (48m2). Năm 2017, Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa phối hợp với Viện Khảo cổ học Việt Nam cùng PGS.TS.Judith Cameron - Đại học Quốc gia Australia tổ chức thăm dò khai quật di chỉ Hoa Lộc một lần nữa.

Có thể nói từ khi phát hiện, khai quật và nghiên cứu đến nay, văn hóa Hoa Lộc đã khẳng định được vị trí của nó, trong hệ thống các nền văn hóa khảo cổ học trên đất nước ta. Văn hóa Hoa Lộc với những đặc trưng văn hóa riêng đã góp phần làm sáng tỏ các nguồn hợp tạo nên văn hóa Đông Sơn ở lưu vực sông Mã, một hợp nguồn tạo dựng văn minh Việt cổ buổi đầu thời dựng nước của dân tộc Việt Nam. Mối liên hệ giữa văn hóa Hoa Lộc với các nền văn hóa khác trong khu vực là một trong những chìa khóa tìm hiểu con đường phát triển văn hóa lịch sử dân tộc ở buổi đầu thời dựng nước. Văn hóa Hoa Lộc đã đặt ra nhiều vấn đề khoa học còn cần đi sâu tìm hiểu, khám phá...

Thăm dò khai quật lần này, đoàn nghiên cứu đã mở 3 hố thăm dò với tổng diện tích 11m2, trong đó hố TD1 có diện tích 8m2 được mở ở phần trung tâm bãi đất được giao thầu cho gia đình bà Mai Thị Loan (thôn 6), hố TD2 diện tích 2m2 mở trên đường đất từ khu dân cư ra cồn cát, hố TD3 diện tích 1m2 được mở ở phía đông nơi tiếp giáp phần cao và thấp của cồn cát.

Kết quả thăm dò cho thấy từ bề mặt cho tới sinh thổ chia thành có diễn biến như sau:

- 10cm trên cùng (lớp 1 khi khai quật) là đất cát màu nâu xám tơi xốp. Trong lớp này có nhiều mảnh gốm vụn, nilon, sành, gốm men… xáo trộn do hoạt động canh tác hiện đại. Bề mặt di chỉ đã là một phần của tầng văn hóa.

- 25cm tiếp theo (lớp 2 - lớp 4) là đất cát màu nâu xám sẫm với các mảnh gốm thô, mảnh tước đá có mật độ dày đặc. Đây là phần ổn định còn lại của tầng văn hóa.

- Dưới cùng là sinh thổ với cát biển màu vàng hơi trắng nhiều vùng kết vón dạng laterite màu xám đen.

    
Địa tầng Hoa Lộc 2017
Sau một tháng tiến hành thăm dò tại di chỉ Hoa Lộc đã phát hiện nhiều loại hình hiện vật như các đợt khai quật trước đây gồm đồ gốm và đồ đá (nhóm công cụ sản xuất, đồ trang sức, nhóm công cụ tham gia quá trình chế tác, gia công công cụ). Trong đó, nhóm hiện vật đồ gốm là loại di vật quan trọng của địa điểm Hoa Lộc với những tính chất độc đáo về loại hình và hoa văn trang trí. Đa phần, đồ gốm phát hiện được là các mảnh vỡ và một số hiện vật bằng gốm như hạt chuỗi gốm, con dấu gốm (đây là hiện vật mang dấu ấn riêng của Văn hóa  Hoa Lộc). Các loại gốm mảnh thu được với số lượng rất lớn (trên 264.500 mảnh), với độ dày 10cm/lớp mật độ trung bình trên 8.000 mảnh/m2. Các mảnh gốm vỡ khá vụn nát nên việc phục chế khó có thể thực hiện được. Về cơ bản có các loại hình chính như nồi, bát, bình gốm. Đa phần các mảnh gốm thô có xương gốm rắn chắc màu nâu xám, gốm không trang trí hoa văn có bề mặt được xử lý còn thô, gốm trang trí hoa văn được xử lý kỹ bề mặt nên khá bóng mịn. Cư dân Hoa Lộc trang trí trên đồ gốm rất phong phú với các dạng hoa văn chủ đạo như văn thừng, văn mai rùa, văn khắc vạch với nhiều dạng kết hợp với in chấm, in mép vỏ sò… Một số mảnh miệng bát/bình gốm hình đa giác được trang trí khắc vạch kết hợp in mép vỏ sò rất tinh xảo cả mặt trong và mặt ngoài với sự kết hợp nhiều loại hoa văn tạo thành các motip rất đặc sắc. Đồ gốm Hoa Lộc được làm từ đất sét pha cát và lẫn nhiều bã thực vật, bề mặt ngoài của gốm đa phần được xoa nhẵn hoặc có một lớp tráng mỏng bằng sét mịn tạo độ nhẵn và đồng sắc sau khi nung. 
 
Con dấu và hoa văn trên gốm Hoa Lộc

Đối với hiện vật đá, nhóm loại hình công cụ sản xuất bao gồm rìu hình thang, tứ giác, cuốc đá được phát hiện lần này cho thấy: Có sự chuyển hóa về thành phần nguyên liệu sử dụng để tạo ra những rìu đá, cuốc đá tại Hoa Lộc. Cụ thể: nguyên liệu được sử dụng để tạo ra những chiếc cuốc vai xuôi chủ yếu là đá/cuội phiến màu xám trắng, bề mặt lưu lại nhiều vân/thớ đá dọc thân hay chéo thân. Nguyên liệu được sử dụng chế tác rìu/bôn chủ yếu là đá basalt, đá/cuội phiến và thậm chí một tỷ lệ nhỏ có thể là đá silex, chert. Về kích thước, nhóm công cụ rìu/bôn luôn luôn nhỏ hơn sưu tập cuốc. Chính vì vậy, chức năng của chúng sẽ không giống nhau trong quá trình sử dụng.

Một trong những nhận thức mới mà cuộc khai quật thăm dò 2017 mang lại chính là phát hiện mũi khoan đá và qui trình của việc chế tạo mũi khoan tại di chỉ Hoa Lộc. Các kết quả nghiên cứu bước đầu cho thấy, nguyên liệu chế tác mũi khoan được khai thác tại địa phương. Điều này có ý nghĩa to lớn khi xem xét và nhận định vai trò, chức năng của di chỉ.

Mũi khoan và các hiện vật liên quan tới qui trình chế tác mũi khoan đều được phát hiện tại di chỉ. Chúng bao gồm hạch đá nguyên liệu không phải nguồn gốc sông/suối cùng với các hạch đá đã được sơ chế, chuẩn bị diện ghè phục vụ cho quá trình chế tác phôi. Nguyên liệu chế tác mũi khoan là các hạch đá chert vỏ sần sùi với sự đa dạng về màu sắc.

Để tạo ra các mũi khoan tại đây người Hoa Lộc đã sử dụng các kỹ thuật chế tác đá trình độ cao bao gồm kỹ thuật ghè trực tiếp, ghè trên đe với sự chuẩn bị diện ghè rõ ràng. Kỹ thuật tu chỉnh ép được sử dụng để chế tạo ra các mũi khoan hoàn chỉnh. Để hỗ trợ cho quá trình chế tác mũi khoan là hệ thống các dụng cụ phụ trợ bao gồm bàn kê (đe đá), hòn ghè và cưa đá.

Nhóm đồ trang sức tại đợt thăm dò 2017 phát hiện chủ yếu là các mảnh vòng trong tình trạng bị vỡ. Số lượng mảnh vòng phát hiện không lớn: 05 mảnh. Vòng tại di chỉ Hoa Lộc có tiết diện khác nhau bao gồm mặt cắt tam giác, chữ D… Nguyên liệu chế tác vòng là những loại đá mềm, hạt mịn màu xám. Nhận định sơ bộ ban đầu có thể cho rằng, mũi khoan có lẽ đã tham gia vào quy trình khoan tách lõi để tạo ra các tiêu bản vòng đá tại di chỉ.

    
Hiện vật đá tại di chỉ Hoa Lộc

Cuộc thăm dò 2017 đã thu được những kết quả rất đáng ghi nhận, có độ tin cậy khi tất cả các hiện vật đều được phát hiện trong địa tầng của di chỉ. Việc thực hiện sàng bằng lưới sắt mắt nhỏ tất cả đất trong di chỉ khi lên khỏi hố đã giúp các nhà chuyên môn thu được những tư liệu quý, đặc biệt là các mũi khoan, mảnh tước rất nhỏ.

Các phát hiện và nghiên cứu về đồ gốm, công cụ đá về cơ bản thống nhất với những nhận định của các nhà nghiên cứu trước đây về văn hóa Hoa Lộc. Một trong những nhận thức mới mà cuộc khai quật thăm dò 2017 mang lại chính là phát hiện sưu tập mũi khoan đá, đá nguyên liệu, hòn ghè, con kê, số lượng lớn mảnh tước, mảm tách... tạo nên qui trình trong chế tạo mũi khoan tại di chỉ Hoa Lộc. Điều này gợi mở cho nhận định mới: Hoa Lộc là di chỉ xưởng, đây là vấn đề khoa học mới cần được đầu tư nghiên cứu sâu hơn.

Từ tư liệu của cuộc thăm dò đã gợi mở ra nhiều vấn đề lý thú cần đi sâu nghiên cứu về văn hóa Hoa Lộc như vấn đề di chỉ xưởng, qui trình chế tác đá và làm gốm tại Hoa Lộc… Trong tương lai những vấn đề này cần được các nhà quản lý, các nhà khoa học lưu tâm nghiên cứu để làm sâu sắc thêm nhận thức cũng như góp phần vào việc tuyên truyền phát huy giá trị di tích.

Lê Thị Thu Huyền
(Phòng Sưu tầm)
Nguồn: 
Trích: Bảo tàng tỉnh, 2018, "Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa 35 năm thành lập và phát triển (1983-2018)", Nxb Thanh Hóa.

Ý kiến bạn đọc
    <

    Tin mới nhất

    Tục đắp bếp và nét văn hóa truyền thống qua gác bếp của người Mường(28/11/2019 10:39 SA)

    Vài nét về lễ hội Kin Chiêng Boọc Mạy và cây hoa Kin Chiêng Boọc Mạy trưng bày tại Bảo tàng tỉnh...(28/11/2019 10:36 SA)

    Một vài suy nghĩ về việc xây dựng chương trình hoạt động khám phá - trải nghiệm tại Bảo tàng tỉnh...(28/11/2019 10:25 SA)

    Các phát hiện mới trong cuộc thăm dò di chỉ Hoa Lộc, xã Hoa Lộc, huyện Hậu Lộc năm 2017(08/11/2019 9:03 SA)

    Bộ khung dệt vải truyền thống của đồng bào dân tộc Thái trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa(08/11/2019 4:07 CH)

    <

    Tin liên quan

    Tục đắp bếp và nét văn hóa truyền thống qua gác bếp của người Mường(28/11/2019 10:39 SA)

    Vài nét về lễ hội Kin Chiêng Boọc Mạy và cây hoa Kin Chiêng Boọc Mạy trưng bày tại Bảo tàng tỉnh...(28/11/2019 10:36 SA)

    Một vài suy nghĩ về việc xây dựng chương trình hoạt động khám phá - trải nghiệm tại Bảo tàng tỉnh...(28/11/2019 10:25 SA)

    Bộ khung dệt vải truyền thống của đồng bào dân tộc Thái trưng bày tại Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa(08/11/2019 4:07 CH)

    Công tác bảo quản hiện vật tại Bảo tàng tỉnh Thanh Hóa trong những năm gần đây(07/11/2019 3:27 CH)

    Hiện vật tiêu biểu